مرکز قلب تهران

جراحی پیوند عروق کرونر (CABG)

آشنایی با بیماری عروق کرونر

قلب یکی از اعضای مهم بدن است که وظیفه خون­رسانی، رساندن اکسیژن و مواد غذایی به قسمت­های مختلف بدن را بر عهده دارد. در عین­حال خود قلب هم از طریق رگ­هایی موسوم به "عروق کرونر" تغذیه می­شود.  وقتی چربی در دیواره عروق کرونر رسوب می‌کند، سبب ایجاد تنگی در این رگ ها می شود. تنگی شدید عروق کرونر باعث کاهش خون‌رسانی به عضله قلب می‌شود. در نتیجه هنگام فعالیت بدنی، منجر به بروز درد در قفسه سینه همراه با تنگی نفس یا احساس ضعف و خستگی می­شود.

آشنایی با جراحی پیوند عروق کرونر قلب

در صورت بروز تنگی شدید عروق کرونر، خون­رسانی به عضله قلب کاهش می یابد و ممکن است خطر سکته قلبی افزایش یابد. برای اصلاح خون­رسانی به عضله قلب، باید مسیر جایگزین برای قسمت­هایی از عروق که دچار گرفتگی شده­اند ایجاد شود.  برای ایجاد این مسیر، جراح قسمتی از رگ­های سینه و ساق پای بیمار را به رگ­های کرونر مسدود شده قلب پیوند می­زند. عروق پیوندی به عنوان مسیر فرعی، وظیفه خون­رسانی به عضله قلب را به عهده خواهند گرفت.  با بهبود خون­رسانی و اکسیژن رسانی به عضله قلب بعد از جراحی پیوند عروق کرونر، علائم بیماری برطرف یا کاهش می یابد و احتمال سکته قلبی هم کم می شود.

اقدامات مورد نیاز قبل از عمل جراحی: 

برای آمادگی قبل از انجام جراحی پیوند عروق کرونر، انجام آزمایش خون، تست تنفس (اسپیرومتری)، عکس قفسه سینه،‌ اکو کاردیوگرافی و مشاوره با متخصصان (در صورت نیاز) ضروری است. پس از عمل جراحی و قبل از بازگشت کامل هوشیاری، بیمار به بخش مراقبت‌های ویژه پس از جراحی (ICU-OH) منتقل می‌شود. در صورت صلاحدید پزشک، 1 تا ۲ روز پس از عمل، بیمار به بخش پست آی‌سی‌یو (Post-ICU) منتقل می‌شود. ریسک عمل معمولاً پایین است (حدود ۲٪)، اما با توجه به :
🔸 سن و جنس

🔸 ضعف عضله قلب (EF پایین)
🔸 دیابت، نارسایی کبد
🔸 سابقه سکته مغزی
🔸 بیماری‌های ریوی
🔸 جراحی همزمان دریچه قلب در هر فرد این ریسک تغییر یافته و ممکن است افزایش یابد.

زمان ترخیص پس از جراحی قلب:

اکثر بیماران حدود یک هفته پس از عمل جراحی قلب از بیمارستان مرخص می­شوند. البته در برخی شرایط، ممکن است مدت بستری در بیمارستان طولانی‌تر شود، مانند:
🔸 عفونت زخم جراحی
🔸 مشکلات ریوی

مراقبت از زخم پس از جراحی قلب:

پس از عمل یک برش عمودی روی قفسه سینه و یک یا دو برش بر روی پا یا دست (محل برداشتن رگ پیوندی) وجود دارد.

با توجه به وضعیت زخم، محل عمل روزانه پانسمان می­شود.  پس از چند روز در صورتی که زخم ترشح نداشته باشد. معمولاً پانسمان ضرورتی ندارد. روی محل زخمها را نخارانید و دستکاری نکنید. از پودر، پماد یا لوسیون استفاده نکنید مگر با تجویز پزشک

ممکن است دچار موارد زیر شوید:
🔸 خارش یا سوزش
🔸 بی‌حسی یا گزگز
🔸 کبودی خفیف
🔸 احساس توده کوچک، این موارد معمولاً طبیعی هستند.

تا حدود ۶ هفته بعد از عمل پوست قفسه سینه شما نباید تحت کشش شدید قرار بگیرد. از انجام این حرکات تا حد امکان اجتناب کنید. قرار دادن دست­ها در بالای سر یا در پشت کمر و یا چرخش بدن برای برداشتن اشیاء از پشت، باعث کشیده شدن بخیه­های قفسه سینه می­گردد. تا ۲ ماه پس از عمل، هیچ چیزی سنگین‌تر از ۳ کیلوگرم را: بلند نکنید، هل ندهید و نکشید.

معمولاً یک ماه پس از ترخیص، پس از ویزیت جراح، بخیه‌ها کشیده می‌شوند. از فعالیت­هایی که نیاز به خم شدن تنه به سمت جلو و عقب دارد تا دو ماه اجتناب کنید  و نمازتان را تا دو ماه به حالت نشسته بخوانید و حتی­الامکان تا دو ماه از توالت فرنگی استفاده کنید.

بازگشت به کار پس از جراحی قلب:

 معمولاً پس از دو ماه استراحت در منزل، می‌توانید به محل کار خود بازگردید. از کارهای سنگین، کار در محیط­های آلوده و به خصوص شیفت شب­کاری پرهیز نمایید.

وضعیت خواب پس از جراحی قلب:

تا ۶ تا ۸ هفته بعد از عمل فقط طاق‌باز (به پشت) بخوابید. بعد ازگذشت این زمان، با احتیاط می‌توانید به پهلو بخوابید. هنگام خوابیدن، بلند شدن و حرکت روی تخت به هیچ­وجه نباید دست­­هایتان را ستون قرار دهید، یعنی نباید فشار وزن­تان را روی دست­هایتان بیندازید. بهتر است از مانکی­بار (طناب نردبانی شکل) جهت بلند شدن از روبه­رو استفاده کنید یا برای بلند شدن از تخت اول به پهلو قرار بگیرید سپس به آرامی بنشینید و از تخت پایین بیایید.

در طول گذراندن دوران نقاهت (۲ ماه بعد از عمل) بهتر است روی تخت بخوابید تا دو ماه بعد از عمل، از کمربند محافظ قفسه سینه (استرنال ساپورت) که در بیمارستان به شما داده می­شود استفاده کنید. در زمان خواب می­توانید این محافظ را شل­تر ببنید و یا باز کنید.

درد قفسه سینه پس از جراحی قلب:

درد در ناحیه برش جراحی در ناحیه جناغ سینه یا محل برداشت رگ طبیعی است. پزشک ممکن است مسکن خوراکی تجویز کند. از مصرف خودسرانه یا زیاد مسکن جهت از بین رفتن کامل درد بپرهیزید. برخی داروهای مسکن مانند بروفن و ژلوفن برای شما منع مصرف دارند.

مسافرت پس از جراحی قلب:

دو هفته پس از عمل می­توانید با هواپیما، قطار یا اتومبیل سفر کنید. در هنگام مسافرت هر دو ساعت یک­بار چند دقیقه راه بروید.

رانندگی پس از جراحی قلب:

تا ۲ ماه پس از عمل، از رانندگی، موتورسواری و دوچرخه‌سواری پرهیز کنید.

استحمام پس از جراحی قلب:

 ۳ الی۵ روز بعد از عمل جراحی در طی بستری با هماهنگی با بخش مربوطه می­توانید حمام کنید. طول مدت حمام شما کوتاه و حدود ده دقیقه باشد. حمام نباید خیلی گرم و پر بخار باشد. درب حمام را از داخل قفل نکنید و به پرسنل درمان یا افراد خانه (در منزل) اطلاع دهید که به حمام می روید. در دو هفته پس از جراحی از وان استفاده نکنید. روی محل جراحی را با شامپو بچه و لیف نوزاد شستشو دهید.  پس از حمام کل بدن بخصوص ناحیه جراحی را کامل خشک کنید.

تغذیه پس از جراحی قلب:

معمولاً در روزهای اول بعد از عمل جراحی، اشتها کاهش می­یابد و ممکن است به خوبی مزه غذاها را حس نکنید. این حالت پس از چند روز بهبود می­یابد و هیچ عارضه جسمی برای شما در پی نخواهد داشت.

یبوست پس از جراحی قلب:‌

 به علت بیهوشی، مصرف بعضی داروها و کم تحرکی ممکن است پس از جراحی دچار یبوست شوید. راهکارها برای پیشگیری از یبوست شامل: فعالیت بدنی سبک و در محدوده تعیین شده و راه رفتن روزانه، مصرف میوه، سبزیجات تازه، غذاهای پرفیبر (کاهو، سبزیجات پخته، گوجه­فرنگی و...) و سالاد همراه روغن زیتون، استفاده از ملین‌ها در صورت تجویز پزشک است.

جلوگیری از ورم پا

ایستادن طولانی مدت و نشستن طولانی روی لبه تخت یا صندلی در حالی­که زانوها خم و پاهایتان آویزان باشد، باعث ورم پا می­شود. می­توانید هنگامی که روی صندلی نشسته­اید یک چهارپایه کوچک زیر پاهایتان بگذارید. از انداختن پاها روی هم خودداری کنید.

جوراب ضدآمبولی:

درتمام جراحی­های بزرگ، تا مدتی بعد از عمل، احتمال تشکیل لخته خون در رگ­های پا وجود دارد. بالا نگه­داشتن پا، پوشیدن جوراب ضدآمبولی و انجام ورزش­های مربوطه می­تواند به پیشگیری از این مشکلات کمک کند. پیاده­روی را از سه بار در روز، هر بار به مدت ۱۰ دقیقه شروع کنید و هر روز آن را اندکی افزایش دهید. با سرعت معمولی راه بروید و اگر خسته شدید استراحت کنید. با کفش راحت، روی سطح صاف و بدون شیب و ترجیــحاً در هـوای آزاد پیاده­روی کنید. نفس خود را حین هیچ فعالیتی (به خصوص هنگام بلند کردن اجسام یا اجابت مزاج) حبس نکنید.

فعالیت جنسی پس از جراحی قلب:

در صورتیکه عمل جراحی قلب بدون عارضه داشته باشید فعالیت جنسی یک ماه پس از جراحی بلامانع است.

 اگر دچار تپش قلب، درد قفسه سینه یا تنگی نفس می­شوید با پزشک خود مشورت کنید تا داروهای لازم را برایتان تجویز کند.

کنترل عوامل خطر پس از جراحی قلب

عوامل خطر قبلی که باعث تنگی عروق طبیعی شما شده مثل:

🔹 فشار خون بالا

🔹 چربی خون بالا

🔹 دیابت

🔹 مصرف سیگار ممکن است باعث تنگی رگ‌های پیوندی نیز بشوند.

کنترل عوامل خطر بیماری های قلبی را برای سلامتی و پیشگیری از تنگی مجدد و پیشرفت بیماری جدی بگیرید. میزان کلسترول بد خون (یا LDL) در فردی که تحت CABG ‌قرار گرفته است باید کمتر از ۵۵ میلی گرم بر دسی لیتر باشد.

برای رسیدن به این هدف داروهای کاهنده چربی خون مانند آتورواستاتین یا رزوواستاتین برای شما تجویز می شود. داروهای خود را منظم و طبق دستور پزشک مصرف کنید و بدون مشورت با پزشک، مصرف داروها را خودسرانه کم و زیاد یا قطع نکنید. ترک کامل سیگار نیز در فرد تحت عمل جراحی پیوند عروق کرونر (CABG) بسیار  ضروری و مهم است. با اراده­ی قوی  و با کمک متخصصین مربوطه، مصرف سیگار را بطور کامل ترک نمائید. حتی از حضور در اماکنی که دود سیگار وجود دارد خودداری کنید. فشار خون را در حد 120 روی 70 میلی متر جیوه و قند خون ناشتا یا HbA1C خود را تحت نظر متخصص داخلی و غدد در حد مطلوب کنترل کنید.

بازتوانی قلبی:

انجام جلسات بازتوانی پس از ترخیص برای بهبود نتیجه جراحی و بازگشت شما به کار و فعالیت طبیعی و افزایش کیفیت زندگی ضروری است.

واکسیناسیون:‌

 به منظور پیشگیری از ابتلا به آنفولانزا در فصل سرما، حتی­الامکان در محیط­های شلوغ و پرجمعیت قرار نگیرید. در صورت موافقت پزشک معالج قبل از شروع فصل سرما واکسن آنفولانزا را بزنید. در صورت صلاحدید پزشکتان می توانید از واکسن پنوموکوک نیز استفاده کنید.

چه زمانی به بیمارستان مراجعه کنید؟

در صورت بروز علائم هشدار دهنده مانند:

• احساس درد قفسه سینه مشابه قبل از عمل
• تنگی نفس و تپش قلبی که با ۲۰ دقیقه استراحت برطرف نشود
• تب بالاتر از ۳۸ درجه سانتیگراد
• تورم،‌التهاب، قرمزی، گرمی و خروج ترشحات چرکی یا خونریزی زیاد از محل زخم­های جراحی به بیمارستان مراجعه کنید