آشنایی با ضربان‌سازهای قلبی یا پیس میکرها
هر ضربان قلب توسط یک موج الکتریکی ناشی از ضربان‌ساز طبیعی قلب که در دهلیز راست قرار دارد و گره دهلیزی یا SA.Node نامیده می‌شود ایجاد می‌گردد. این موج الکتریکی بعد از ایجاد انقباض دهلیزی، قبل از ورود به بطن‌ها در گره دهلیزی، بطنی یا AV.Node بصورت موقت برای چند صدم ثانیه متوقف شده، سپس برای تحریک و انقباض بطن‌ها از طریق راه‌های هدایت طبیعی به بطن‌ها می‌رود در نتیجه، ضربان منظم دهلیز و به‌دنبال آن بطن ایجاد می‌شود که در حالت استراحت، بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است.
هر آسیبی که بدنبال بیماری‌های مختلف و یا افزایش سن در این دو گره یا راه‌های هدایتی ایجاد شود ممکن است در این جریان الکتریکی اختلال ایجاد کند.
برای اصلاح این اختلال و بازگرداندن ریتم طبیعی قلب، پزشکان از دستگاه کوچکی به نام ضربان‌ساز یا پیس میکر استفاده می‌کنند. ضربان‌ساز یا پیس میکر از یک ژنراتور یا باطری به همراه یک یا دو و گاهی سه لید یا سیم تشکیل شده است. این سیم‌ها یا لیدها به قسمت‌های مختلف دهلیز و بطن پیچ می‌شوند تا با فرستادن ضربان‌های دقیق، قلب دوباره منظم و پرقدرت بتپد.
انواع پیس میکرها یا ضربان‌سازها
پیس میکر تک حفره‌ای
در ضربان ساز تک حُفره‌ای، ژنراتور فقط با یک لید یا سیم به بطن راست پیچ می شود. از این نوع ضربان‌ساز زمانی استفاده می‌شود که ضربان قلب "کاهش شدید" داشته و ریتم طبیعی و سینوسی ندارد؛ به عنوان مثال، در بیمارانی که دچار فیبریلاسیون دهلیزی (AF) هستند و هم‌زمان با افت شدید ضربان قلبِ بطنی مواجه‌اند.
پیس میکر دو حفره‌ای
در ضربان ساز دو حفره ای، ژنراتور دارای دو سیم یا لید است که یک سیم در دهلیز راست و سیم دوم در بطن راست قلب پیچ می شود.پزشکان معمولاً زمانی از این نوع ضربان‌ساز استفاده می‌کنند که ارتباط الکتریکی بین دهلیز و بطن قطع شده باشد، یعنی وضعیتی که به آن بلوک قلبی یا AV block می‌گویند.
پیس میکر سه حفره‌ای
در ضربان‌ساز سه‌حفره‌ای یا دو‌بطنی، ژنراتور سه سیم یا لید دارد، سیم اول در دهلیز راست، سیم دوم در بطن راست و سیم سوم از مسیر یک رگ مخصوص به نام سینوس کرونری به سطح خارجی بطن چپ پیچ می شود.
زمانی از این روش استفاده می‌شود که عضله قلب ضعیف شده باشد و موج الکتریکی در بطن چپ به درستی هدایت نشود مثل اختلال بلوک شاخه چپ قلب یا . “Left Bundle Branch Block” این دستگاه با این سیم سوم کمک می کند تا بطن چپ و راست دوباره هم‌زمان منقبض شوند تا قدرت پمپاژ قلب افزایش یابد.
مراقبت های در منزل پس از تعبیه پیس میکر
پس از تعبیه پیس میکر ، حتماً یک تا سه هفته پس از ترخیص، برای بررسی زخم، کشیدن بخیه‌ها و ارزیابی عملکرد دستگاه توسط پزشک مراجعه کنید. تا آن زمان، محل عمل را کاملاً تمیز و خشک نگه دارید و تعویض پانسمان را دقیقاً طبق دستور پزشک انجام دهید. به محل دستگاه دست نزنید و از وارد کردن فشار، ضربه یا جابه‌جا کردن آن در زیر پوست خودداری کنید.
استحمام معمولاً بعد از دو تا سه هفته و با اطمینان از بسته شدن کامل زخم و اجازه پزشک، امکان‌پذیر است.
به‌طور کلی، رانندگی، بازگشت به کار، مسافرت و روابط جنسی پس از بهبود حال عمومی مانعی ندارند، اما از انجام ورزش‌های سنگین و پر برخورد مانند: شنا ، کاراته، وزنه‌برداری، کوهنوردی و قایق‌سواری خودداری کنید.
پیگیری‌های منظم شما برای بررسی وضعیت باتری و لیدهای دستگاه، معمولاً هر سه تا شش ماه یک‌بار انجام می‌شود که زمان دقیق آن را پزشک تعیین می‌کند.
همیشه کارت شناسایی پیس میکر خود را، همراه داشته باشید و قبل از هر اقدام پزشکی، دندان‌پزشکی، جراحی یا تصویربرداری، کادر درمان را از وجود دستگاه مطلع کنید.
وسایل خانگی معمولی مثل: تلویزیون و مایکرو ویو وسایل برقی آشپزخانه، لب تاپ و کامپیوتر مشکلی برای پیس میکر ایجاد نمی‌کنند، اما از قرارگیری در نزدیکی آهن‌ربا های قوی، دستگاه‌های صنعتی، جوش کاری و ترانسفورماتورها خودداری کنید. همچنین هنگام عبور از گیت‌های امنیتی، توقف نکنید و سریع عبور کنید. در مورد تلفن همراه نیز، سعی کنید آن را در جیب نزدیک دستگاه نگذارید و ترجیحاً با گوش مخالف استفاده کنید.
برای تصویربرداری‌های پزشکی مثل عکس‌برداری یا سی‌تی‌اسکن، معمولاً محدودیتی وجود ندارد، اما برای ام ارآی یا پرتو‌درمانی، حتماً باید پیش از هر اقدامی با پزشک خود مشورت کنید، چرا که تنها دستگاه‌های خاص و سازگار، امکان انجام این تصویربرداری‌ها را دارند.
اگر متوجه علائمی مثل قرمزی، تورم، خروج ترشح از ناحیه زخم، باز شدن زخم، تب و یا احساس جابه‌جایی در دستگاه، ضعف غیرعادی یا بدتر شدن ناگهانی حال بیمار، تند یا کند شدن غیرعادی ضربان قلب شدید یا درد شدید بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
داروهای تجویز شده توسط پزشک را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید و از مصرف خودسرانه یا قطع ناگهانی داروها خودداری نمایید.
فراموش نکنید که کنترل فشار خون، چربی خون، قند خون، کنترل وزن، ترک سیگار و داشتن فعالیت بدنی مناسب و تغذیه سالم برای حفظ سلامت قلب شما ضروری است.